Dat politiek en media innig samenwerken ‘in het belang van de democratie’, blijkt uit stukken die STAF onlangs opvroeg bij de gemeente Amsterdam via de Wet open overheid. Gemeente Amsterdam nam het initiatief om afspraken te maken met een zorgvuldig uitgekozen groep journalisten over de democratie en persvrijheid. Het akkoord werd getekend in de ambtswoning van de Amsterdamse Burgemeester Femke Halsema. De openbaar gemaakte documenten zijn onderaan dit artikel te downloaden.
Op 8 juli 2025 vond een bijeenkomst plaats in de ambtswoning van burgemeester Femke Halsema (PRO). Ook haar wethouders Marjolein Moorman (PRO) en Alexander Scholtes (D66) waren van de partij. Er werden afspraken gemaakt met media en journalisten. Wat is er precies beklonken? STAF vroeg de stukken op middels een woo-verzoek.
Volgens de vrijgegeven stukken had de bijeenkomst als doel de verspreiding van desinformatie, polarisatie en het discriminerende effect van algoritmen een halt toe te roepen. Wat dit concreet betekent vermelden de stukken gelukkig ook: het uitbannen van onwelgevallige sociale media (geduid als big tech). Het gaat onder meer om X, Facebook, Instagram en Whatsapp. Platforms als Bluesky, Mastodon en eigen platforms moeten daarentegen groot worden gemaakt. Het publiek zal daartoe worden overgehaald met campagnes als Make Socials Social Again. Die campagnes zullen worden gevoerd door NGO’s (Waag Futurelab, Bits of Freedom, De Goede Zaak, Noorderlicht, Public Spaces en nog een aantal).
Door een coalitie tot stand te brengen met de media ontstaat een krachtige stem en is het mogelijk om een groot deel van de samenleving te bereiken, aldus de Gemeente Amsterdam (lees: burgemeester Halsema en haar wethouders Moorman en Scholtes).
Selecte groep media
Er wordt een selecte groep media en journalisten uitgenodigd. Dat heeft een reden. In de vrijgegeven stukken lezen we: “Recente gesprekken met DPG Media (Trouw, Volkskrant, NU.nl, Parool, Algemeen Dagblad), NRC, De Groene Amsterdammer, Follow The Money en de Correspondent, laten zien dat bij uitgeverijen en mediabedrijven de noodzaak wordt gezien om fundamentele stappen te zetten in het afbouwen van hun afhankelijkheid van big tech. Het gaat hen daarbij om zeggenschap terug te winnen over distributie van journalistieke content, de relatie tot lezers en advertentie-inkomsten.”
Gemeente Amsterdam tekent samen met de geselecteerde media en journalisten een samenwerkingsintentie: “Wij werken samen aan een gezond, open en digitaal publiek domein dat journalistiek en democratie versterkt. Dit doen we door: Het ontwikkelen van publieke alternatieven voor big tech-plaforms; Het delen van kennis, experimenteren met gebruikers en samenwerken met partners; Het creëren van duurzame economische modellen die onafhankelijkheid en continuïteit waarborgen.”
De Gemeente Amsterdam kijkt tevreden terug op de avond. In het verslag lezen we: “De avond in de ambtswoning was een succes. Het doel was om de aanwezigen te verenigen van een gezamenlijk doel en te doordringen van de urgentie en noodzaak om samen te werken. Dat is gelukt.”
Het betreft hier een vreemde gang van zaken. Journalisten behoren de macht te controleren in plaats van daar deel vanuit te maken. Follow The Money tekende ook de samenwerkingsintentie met de burgemeester van Amsterdam. Past zoiets wel bij de radicaal onafhankelijke journalistiek die FtM nastreeft? Follow The Money reageert niet op vragen.
Wie betaalt dit ‘feestje’?
STAF wil weten of het ‘feestje’ in de ambtswoning van de Amsterdamse burgemeester is betaald met belastinggeld. Dat wordt bevestigd. Had deze bijeenkomst de goedkeuring van de Gemeenteraad? “Nee, dat is ook niet nodig”, meent de woordvoerder van de burgemeester. STAF wil ook weten waarom sommige journalisten wel zijn uitgenodigd en andere niet. Welke selectiecriteria hanteerde de gemeente en verenigen die zich met een gelijke behandeling van journalisten? “Daarvoor moet u bij Waag Futurelab zijn, die heeft de uitnodigingenlijst samengesteld.”
Campagnes door NGO’s
NGO’s zullen de campagne voeren om het publiek te overtuigen. De belangrijkste in dit verhaal is Waag Futurelab. Deze stelde niet alleen de uitnodigingenlijst samen, zij voerde ook de voorgesprekken met de journalisten en gaf mede invulling aan het programma (zie kader). Waag Futurelab draait vooral op subsidies van de overheid. Zij krijgt geld van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de Gemeente Amsterdam en Europa. In 2025 kreeg de organisatie 4,4 miljoen euro overheidssubsidie op een totale omzet van 5,5 miljoen euro.
Waag deelt politieke koers PRO
PRO (voorheen GroenLinks-PvdA) heeft de strijd tegen ‘big tech’ (lees: X, Facebook, Instagram, Whatsapp) tot speerpunt gemaakt. Zij organiseert sinds 2022 jaarlijks een Digital Summit. Tijdens de 4e editie, op 14 juni 2025, roept PRO op tot samenwerking: “Laten we samen de weg zoeken naar een digitale samenleving waar iedereen van kan profiteren.” Marleen Stikker, directeur van Waag Futurelab verzorgde dat jaar de keynote; deze sloot naadloos aan bij het politieke standpunt van PRO.
Drie weken na de Digital Summit is het zover. In de ambtswoning van burgemeester Femke Halsema wordt de samenwerking met een aantal media beklonken. Er worden handtekeningen gezet onder een samenwerkingsverklaring. De gemeente zorgde voor een fotograaf om het heuglijke moment vast te leggen op een foto (waarop enkel de burgemeester niet werd weggelakt). Daarna schoven de genodigden aan voor een Surinaams buffet.
Waag Futurelab: “Wij selecteerden media voor samenwerking”
De woordvoerder van Waag Futurelab vertelt hoe het gegaan is. “Interviews die Marleen Stikker (oprichter en directeur van Waag Futurelab) in januari 2025 gaf aan Trouw en Volkskrant (beide DPG Media) waren de aanleiding van het gesprek in de ambtswoning van Halsema. De hoofdredacties van beide media deelden onze grote zorgen rond de rol van big tech. Beide kranten en Philippe Remarque (destijds directeur journalistiek bij DPG Media) waren op zoek naar alternatieven. Stikker heeft toen aangegeven dat Waag Futurelab in Europa samenwerkt aan de ontwikkeling van publieke alternatieven voor sociale media. Stikker bood aan dat mediaorganisaties zich hierbij zouden aansluiten. Gemeente Amsterdam stelde de ambtswoning van de burgemeester beschikbaar voor de lancering van de samenwerking. Dat was op 8 juli 2025. De deelnemerslijst is samengesteld door Waag Futurelab. Deze bestond uit redacties en partners waarmee we al in contact stonden.”
Woo-stukken downloaden
