De discussie over stikstof en Natura 2000-gebieden wordt in een aantal Europese lidstaten gevoerd, maar de manier waarop landen daarmee omgaan verschilt sterk. Terwijl Nederland vooral werkt met vaste bufferzones en modelberekeningen, kiezen landen als Duitsland en Denemarken vaker voor maatwerk en bedrijfsspecifieke maatregelen. Een steeds belangrijkere vraag daarbij is welke rol bomenrijen en houtwallen kunnen spelen bij het beperken van stikstofdepositie in Natura 2000 gebieden en daardoor kleinere bufferzones mogelijk maken.
Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat bomen een belangrijke bijdrage leveren aan het verminderen van stikstofdepositie. Bladeren nemen ammoniak (NH₃) en stikstofoxiden (NOₓ) op uit de lucht en daarnaast beïnvloeden zij de luchtstromen. Door deze combinatie van biologische opname en fysieke filtering slaan stikstofverbindingen eerder lokaal neer en bereiken zij minder snel kwetsbare Natura 2000-gebieden.
Bomen als stikstoffilters
Onderzoek van Wageningen University & Research laat zien dat een hectare bos gemiddeld ongeveer 50 kilogram stikstof per jaar uit de lucht kan opnemen. Daarnaast zorgen bomenrijen voor meer turbulentie, waardoor ammoniak sneller op bladeren en de bodem terechtkomt. Rond stallen kunnen strategisch geplaatste bomenrijen met struiken daardoor de stikstofbelasting op nabijgelegen natuurgebieden verminderen.
Al in 2005 publiceerde de WUR een meting waarin het effect van een bestaande windsingel op de verspreiding van ammoniak uit een varkenshouderij werd vastgesteld. De windsingel was 15-20 meter hoog en 10 tot 15 meter breed. Bij een windrichting vanaf de stal naar de windsingel. De hoogste ammoniakconcentraties werden gemeten tussen de stallen en de windsingel. Ook direct na de windsingel waren de concentraties verhoogd. Echter 100 tot 150 meter na de bron waren de concentraties afgenomen tot het achtergrondniveau. De afstand waarbij het achtergrondniveau werd bereikt werd met ca 30% verkort. (Zie figuur 1). In de winter is die afstand bij bladverliezende bomen en struiken waarschijnlijk groter.
Ook Engels en Amerikaans onderzoek hebben aangetoond dat boomsingels rond stallen de verspreiding van ammoniak konden verminderen. Het internationale Ammonia Reduction by Trees (ART) programma laat zien dat een goed ontworpen windsingel 15 tot 25% van de uitgestoten ammoniak kan verminderen.
Lees het volledige artikel in het Stafblad van september 2026. Dit artikel kunt u hieronder downloaden.
