In de natuurwereld is het de gewoonste zaak: werken voor de overheid op het natuurdossier, en actief zijn voor een NGO die (juridisch) strijdt voor veel strenger stikstofbeleid. De redactie van Staf dook dieper in het netwerk dat grote invloed heeft op het natuurbeleid. Dat laat zien hoe overheden en natuur-NGO’s zijn verweven.
Het wordt stil als de redactie van Staf de woordvoerder van milieuorganisatie MOB en Advocaat van de Aarde, Rob Janmaat, vraagt naar diens dubbele pet. Staf had vragen gesteld over een alarmerend rapport van een MOB-onderzoeker over pesticiden in een natuurgebied. De woordvoerder wordt herkend. Janmaat is directeur/oprichter van Communicatiebureau De Lynx, een bureau dat veel voor overheden werkt en gespecialiseerd is in natuur, klimaat en ruimte. Het is een bijzondere combinatie van functies: werken voor overheden en daarnaast meewerken aan rechtszaken tegen diezelfde overheden. Valt dat wel te combineren?
De vragen over het alarmerende rapport werden beantwoord, die over de dubbele pet niet.
Provincies verweven met NGO’s
Janmaat is niet die enige die werkt voor overheden op het natuurdossier en tegelijkertijd meewerkt aan de (juridische) strijd tegen diezelfde overheden. Op datzelfde natuurdossier. Die verwevenheid met de overheid zien we ook bij een groep ANBI-stichtingen (RAVON, SOVON, Zoogdierstichting etc), gevestigd in hetzelfde kantoor op de campus van Radboud Universiteit in Nijmegen. Deze stichtingen lobbyen enerzijds voor een strenger natuurbeleid, en doen anderzijds natuuronderzoek voor de overheid. Deze ANBI-stichtingen bepalen in hoge mate met welke natuur en soorten het wel en vooral niet goed gaat. Veel van deze stichtingen hebben zich openlijk aan de zijde van Greenpeace geschaard, in diens stikstofrechtszaak tegen de Staat. Bij een bezoek aan het kantoor in Nijmegen, blijkt dat ook de natuurafdeling van BIJ12, de uitvoeringsorganisatie van de provincies, hier is neergestreken. Overheid en natuur-NGO’s zitten dus bij elkaar in één kantoor. Volgens de website van BIJ12 zou deze natuurafdeling in Utrecht zitten.
Verder komen we hoge natuurambtenaren tegen, die zitting hebben in een bestuur of toezichtsraad van een natuurstichting. Zie artikelen in Staf, juni 2026 (onderaan dit artikel te downloaden). De betreffende overheden geven aan dat hun ambtenaar met toestemming op persoonlijke titel zitting heeft, waardoor er geen sprake is van belangenverstrengeling. Het werken voor de overheid valt prima te combineren met een zetel in een stichting die lobbyt en/of procedeert voor een strenger natuurbeleid. Tenslotte valt op dat de natuurstichtingen relatief veel politici aan boord hebben. Meestal van PRO (GroenLinks/PvdA), soms van D66.
Belangenverstrengeling
Het natuuronderzoek wordt door een groep van zo’n twintig veelal ANBI-stichtingen uitgevoerd. Hun werk vormt een belangrijke pijler onder het Nederlandse natuurbeleid. Dat de overheid hier belastinggelden voor aanwendt is verdedigbaar. Problematisch wordt het echter wanneer dezelfde organisaties tegelijkertijd lobbyen of procederen voor een strenger stikstofbeleid. Dat laat zich moeilijk rijmen met de positie van onafhankelijke en neutrale kennisleverancier ten behoeve van overheidsbeleid.
Wanneer ambtenaren dan ook nog zetels bekleden bij deze organisaties, of kantoor kiezen op hetzelfde adres als deze stichtingen, dan ontstaat op zijn minst de schijn van belangenverstrengeling. Dit alles roept vragen op over de objectiviteit waarmee het natuurbeleid tot stand komt.
Stikstofcrisis door systematisch aanvechten van vergunningen bedrijven
Milieuorganisatie MOB strijdt al decennia voor strenger stikstofbeleid. Dit doet zij door vergunningen die overheden willen afgeven aan bedrijven, via de rechter te blokkeren. Overheden durven momenteel bijna geen vergunning meer af te geven, omdat deze meteen word aangevochten. Ook vergunningen of toestemmingen die overheden in het verleden hebben verstrekt aan bedrijven, worden alsnog onderuit geprocedeerd, om zo de stikstofuitstoot (en de bedrijven) stil te leggen. Deze procedures kunnen alleen succesvol worden gevoerd, als de wetgever die ruimte biedt. Toen de nieuwe wetgeving voor natuurvergunningen (daarin staat hoeveel stikstof het bedrijf maximaal mag uitstoten) in 2015 werd ingevoerd, waarschuwden juristen al voor ‘gaten’ in de wet. Deze werden door de overheid echter nooit gedicht. Daardoor heeft MOB de vergunningverlening voor bedrijven met stikstofuitstoot, succesvol stil weten te leggen via de rechter.
Beëindigen stikstofcrisis
De vergunningverlening zit op slot omdat de milieubeweging systematisch procedeert tegen vergunningen van bedrijven. De stikstofcrisis zal eindigen wanneer de milieubeweging stopt met procederen. Zij legde haar eisen bij de overheid op tafel: 50% stikstofreductie, extensiveren landbouw en meer bescherming van natuur. De stikstofcrisis eindigt ook wanneer de overheid werk maakt van het repareren van de gaten in haar wet, zodat vergunningen van bedrijven juridisch houdbaar zijn.
Download artikelen, verschenen in Staf-blad juni 2026
Natuuronderzoek of politieke lobby – Het netwerk achter het natuurbeleid:
Overijssel schakelde ‘eigen’ stichting in voor gewenste advies:
