Jaap Hanekamp en Marc Jacobs bestudeerden zes rapporten van Meten=Weten. Deze rapporten worden geregeld aangehaald in rechtszaken tegen het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen door boeren en tuinders. Ook beleidsmakers leunen op de rapporten van Meten = Weten. “De onderzoeken zijn ideologisch, er wordt geclaimd vanuit emotie, niet vanuit wetenschap.”
Hanekamp en Jacobs[*] zijn er zeker van. De onderzoeken van Meten=Weten zouden nooit wetenschappelijk gepubliceerd worden. Onmogelijk. Ze kunnen de toetst der kritiek niet doorstaan. Er worden conclusies getrokken, vanuit ideologie, die geen bewijs vinden in de metingen en literatuur.
“Zij noemen zich Meten=Weten. Meten=Claimen zou een betere benaming zijn”, concludeert Jacobs. In de beginjaren rekende Meten=Weten nogal wat stoffen onterecht toe aan de landbouw. Na kritiek van onder meer STAF en het RIVM, werden de lijsten opgeschoond. Het meten gaat steeds professioneler. Daar wil Jacobs dan ook niet te kritisch op zijn. Er wordt gezocht naar pesticiden in de bodem, in vegetaties en in de lucht. Deze monsters worden naar het laboratorium gestuurd, waarna uitslagen volgen. Wie zoekt zal vinden, er wordt dan ook een scala aan pesticiden aangetoond. “Tot zover best prima.”
Propaganda
Vervolgens begint het misleiden. Waarbij een gevonden pesticide synoniem wordt gesteld aan gevaar. Op zich zijn de gevonden concentraties vaak extreem laag. Deze extreem lage concentraties hadden tien jaar geleden niet eens gemeten kunnen worden, omdat de meetapparatuur daartoe niet in staat was. Met de meest geavanceerde methoden van tegenwoordig lukt het om steeds lagere concentraties te meten. De gevonden concentraties liggen bijna altijd ver onder de risicowaarden. Desondanks presenteert Meten=Weten deze ‘vondsten’ als gevaarlijk. Tezamen met andere gevonden stoffen – eveneens in een bijna onmeetbaar lage concentratie – zouden deze gevaarlijke cocktails kunnen vormen. “Geen wetenschap, maar een ideologisch betoog zonder onderzoek”, aldus Jacobs. “Water kan gevaarlijk zijn omdat je erin kunt verdrinken. De omgeving is gevaarlijk want er is een waterplas aanwezig. Dit is het argumentatieniveau van Meten=Weten.”
Metingen
Eurofins staat bekend als een degelijk laboratorium. Daar zijn veel monsters onderzocht op de aanwezigheid van pesticiden. “Dit laboratorium is niet geaccrediteerd voor de stoffen en monsters die hier zijn aangeboden”, stelt Hanekamp. Dat zegt op zich niets over de betrouwbaarheid van de uitslagen. Waar Hanekamp wel kritiek op heeft is het meten van veel kleinere hoeveelheden, dan waartoe de meetmethoden in staat zijn. Dat gebeurt in de rapporten van Meten=Weten. “Als je gevoeliger meet, neemt het aantal vals-positieve uitslagen toe, dat is bekend. Deze problematiek wordt in de rapporten niet onderkend.”
Rechtbanken en chemofobie
Hanekamp en Jacobs constateren dat rechters wel heel gemakkelijk meegaan met rapporten van Meten=Weten. Dit diskwalificeert de rechterlijke macht. Rechters snappen het verschil tussen gevaar en risico niet. Dat een stof gevaarlijk kan zijn, zegt niks over het risico. Je moet weten onder welke omstandigheden (zoals in welke concentratie) een stof gevaarlijk kan zijn. Dat je met de allerbeste meetapparatuur de stof kunt vaststellen, zegt helemaal niks.
Milieuorganisaties creëren graag angstbeelden, waaronder angst voor chemische stoffen. Stoffen, water, zon en verkeer kunnen allemaal gevaarlijk zijn. Simpelweg onderzoeken of stoffen, water, zon en verkeer aanwezig zijn, om vervolgens te claimen dat er sprake is van een gevaarlijke situatie, is bizar. Tóch is dat hoe Meten=Weten tewerk gaat. Om vervolgens met angstaanjagende opinie en selectief shoppen in onderzoeken van anderen, de beeldvorming te beïnvloeden.
De kwaliteit van de rapporten van Meten=Weten houdt op na het meten. Daarna volgt een betoog, in feite propaganda. Dit is geloof zonder bewijs. Dit behoort niet bestempeld te worden als onderzoek. Dit beoordelen als ‘evidence’, zoals rechters doen, is een gebrek aan kennis bij de rechtelijke macht.
Studie Hanekamp en Jacobs
De uitgebreide studie van Hanekamp en Jacobs is hier te downloaden: Meten = Claimen.
Review Wagenings pesticidenrapport
Jaap Hanekamp en Ronald Meester reviewen momenteel het Wageningse rapport ‘Pesticiden in terrestrische Natura 2000-gebieden: Verkennende beoordeling op aanwezigheid, blootstellingsroutes en potentiële ecologische risico’s voor bodemorganismen en niet-doelwit geleedpotigen’. Dit beleidsondersteunende onderzoek werd in 2025 gepubliceerd en bekostigd door het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. In dit rapport geven onderzoekers van WUR nadere invulling aan de metingen in natuurgebieden van Meten = Weten.
[*] Dr. Jaap Hanekamp is gepromoveerd in de chemie en promoveerde in 2015 voor de tweede keer op het voorzorgsbeginsel. Dr. Marc Jacobs promoveerde in de risicocommunicatie en is tegenwoordig datawetenschapper en statistisch consultant.